Foto’s-Wagenberg-Deel 1
Wagenberg
Wagenberg
Drimmelen,
Voortuin van de Biesbosch
(Foto:
31 oktober 2012)
Van nog geen enkel ander
bewandeld dorp heb ik zoveel informatie kunnen vinden dan over Wagenberg.
Alles, maar dan ook alles, wat ik heb kunnen vinden heb ik hieronder
aangegeven. Wagenberg heeft mijns inziens een goed voorbeeld gegeven. Het zou
prachtig zijn als de andere dorpen rondom Breda hetzelfde zouden doen. Het
geeft een wel zeer goed beeld van het dorp, in zowel geschiedenis als de
tegenwoordige tijd. Zodoende blijven er nog maar weinig vragen over en het is
zeker interessant om dit allemaal eens goed door te lezen. Bovendien heeft het
mij uitgenodigd om nog eens ’n keer door Wagenberg heen te gaan lopen en
nog wat extra plaatjes te ‘schieten’ van zoveel mogelijk vernoemde
straten en objecten. (Kees Wittenbols).
Dorpsstraat
59
(Foto:
31 oktober 2012)
Het dorp Wagenberg ligt
tussen Terheijden en Made in.
Wagenberg is als dorp
altijd verbonden geweest aan Terheijden en na de gemeentelijke herindeling in
1997 net als Terheijden
onderdeel van de gemeente
Drimmelen.
Sinds 1 januari 2006 telt
het dorp 2195 inwoners.
Dorpsstraat
63
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Historie:
Wagenberg is van oudsher
een kleine agrarische gemeenschap.
De ontstaansgeschiedenis is vrij
onbekend.
De oudst bekende vermelding van deze naam
dateert uit 1331.
De naam zelf heeft een
ontstaansgeschiedenis die, zoals zovele plaatsnamen, zijn oorsprong heeft in de
natuurlijke omgeving van de plaats.
De naam Wagenberg bestaat
uit de delen “wagen” en “berg.”
Het eerste deel komt in Brabant op
verschillende plaatsen in veldnamen voor.
Steeds zou daar een moeras zijn geweest.
Ook in de omgeving van Wagenberg hebben
moerassen gelegen, waaruit in de late Middeleeuwen op grote schaal turf
gegraven werd en zout gewonnen.
Dat gebeurde van de 13e tot de 15e eeuw
in de huidige Zegge of Buitenpolder, in de Lage Vugt, in de Laak en in de Grote
Zonzeelse Polder.
Temidden van
die moerassen lagen zandige hoogten, de zogenaamde “bergen,”
“donken” en “hillen.”
Op een van deze
“bergen” is een woongemeenschap genaamd “Waghenbergh”
gesticht.
Door de jaren heen is deze naam
verbasterd tot Wagenberg.
Dorpsstraat
67
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Bezienswaardigheden:
De Sint-Gummaruskerk is een grote driebeukige
kruisbasiliek in neogotische stijl.
De kerk is een belangrijk werk van
architect P.J. van Genk en dateert uit 1903-1904.
Voorgeschiedenis:
Het dorp is eigenlijk
opgebouwd uit diverse wegen, straten, dijken en paden die samen komen in een
kleine kern.
Het zijn verkeersstroken die ontstaan
zijn op zandwegen en dijken in de uitgestrekte moeraspolders die Wagenberg
hebben omgeven.
De doorgaande wegen, zoals de Dorpsstraat
met Withuisstraat en Brouwerijstraat en de Wagenstraat zijn eeuwenoud.
Ook de wegen die een verbinding geven met
de omliggende dorpen zijn al heel lang bekend.
Hiertoe behoren de Lage Weg, Moerdijkseweg, Hoevenseweg,
Kerkstraat en Brandestraat.
Dorpsstraat
69 en 71
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Paden:
De oudste verkeersstroken
zijn de paden.
Die dateren uit een tijd
dat er door de meeste mensen te voet afstanden werden afgelegd.
Door het steeds weer
belopen ervan zijn ze vanzelf ontstaan.
Die paden volgen de
kortste richting naar een bepaald doel.
Vele paden zijn inmiddels
als gevolg van dorpsuitbreidingen en ruilverkavelingen verdwenen.
Een bekend voetpad was het
nu niet meer bestaande Zwaluwsepad.
Dat voetpad liep vanaf het
erf van de boerderij Hoevenseweg 8 in noordelijke
richting naar Lage Zwaluwe.
Enkele wegen of paden zijn
straatjes geworden.
Dijken:
Wagenberg ligt tussen twee
polders:
aan de zuidoostkant de
Zegge of Binnenpolder en aan de andere kant, in het noordwesten, de Grote Zonzeelse Polder.
Nadat de westelijker
gelegen dijken het bij de Sint Elisabethsvloed in
1421 hadden begeven,
kwam in de 15e eeuw dagelijks
de zee tot aan de hoogte van Wagenberg en liet na elke vloed vruchtbare klei
achter.
Bij springvloed was het
niet ondenkbaar dat het hoogwater de Zegge in zou lopen.
Hoogstwaarschijnlijk is
toen de dijk verhoogd, die lag tussen de hoogte van Wagenberg en de hoogte van
Terheijden.
De hoogte van Wagenberg
was bekend als Voshil.
Die Wagenbergsedijk
ging verder over de hoogte van Wagenberg naar de Helkantsedijk.
Deze lange verbinding
heeft bekend gestaan als de Wagenbergsedijk en de
Zeedijk.
Wij kennen deze oude dijkweg als Wagenbergsestraat,
Brouwerijstraat, Dorpsstraat, Withuisstraat en Moerdijkseweg,
De langs de voet van de Wagenbergsedijk lopende weggetjes kregen de benaming
Onderdijk.
Daar waar de Hofstad en de
Nieuwstraat bij de Dorpsstraat komen is de hoogte van de oude dijk nog het
beste te zien.
De weelen
in de Withuisstraat en Moerdijkseweg (Zeedijk)
dateren uit de tijd van die Sint Elisabethsvloed en
zijn een gevolg van dijkdoorbraken.
Bij zo’n doorbraak
kwam het opgestuwde water met enorme kracht door de ontstane opening in de
dijk, waardoor er een breed en diep gat ontstond.
Bij het herstellen is de
dijk om het gat heen gelegd.
Langs de Helkantsedijk is hetzelfde gebeurd.
Zicht
op de Sint Gummaruskerk – Dorpsstraat 56
Rijksmonument
uit 1904
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/521492
http://reliwiki.nl/index.php?title=Wagenberg,_Dorpsstraat_56_-_Gummarus
(Foto:
31 oktober 2012)
Straten:
Hoewel een straat een
verharde weg is, was dat vroeger beslist niet zo.
Toen waren straten over het
algemeen verbindingswegen tussen twee plaatsen.
Het waren niet meer dan
karrensporen tussen akkers en weilanden door.
Langs een kant lag een
vastgelopen pad voor de voetgangers.
Van oorsprong belangrijke
straten waren onder andere de Wagenstraat en de Brandestraat.
Wegen:
Over een weg kon een wagen
rijden.
Aanvankelijk waren ook
wegen niet meer dan een karrenspoor, de oude zandwegen dus.
Enkele bekende oude wegen
zijn de Hoevenseweg en de Lageweg.
Pinautomaat
Rabobank – Van Den Elsenplein
(Foto:
31 oktober 2012)
Straatnamen en hun historie:
Straatnamen zeggen veel
over de ontstaansgeschiedenis van een gemeente.
Ook in Wagenberg is dit geen
uitzondering.
Vele straatnamen vinden hun oorsprong uit
de functie of locatie van de straat, dan wel de eigenaar van de grond waar deze
weg over liep.
De traditie om straatnamen te vernoemen
naar bekende mensen is pas later op komen zetten, toen gemeenten gigantisch
uitbreidden.
Tot 1953 was de
gemeentelijke bevolkingsadministratie verdeeld in wijken met letters.
In de volksmond waren er natuurlijk al
wel veel straatnamen in zwang,
maar officieel was hier, in tegenstelling
tot andere gemeenten, tot dan nog geen enkele straatnaam vastgesteld.
In de raadsvergadering van 13 oktober
1953 werden de - deels nieuwe - straatnamen vastgesteld.
In het daaropvolgend jaar zijn de
straatnaambordjes overal in Wagenberg geplaatst.
Van de oude namen zijn er
een aantal blijven steken als officiële straatnaam.
Hieronder zijn ze vermeld met hun
ontstaansgeschiedenis:
R.K.
Basisschool De Elsenhof – Van Den Elsenplein 17
(Foto:
31 oktober 2012)
Hofstad:
Tot 1953 werd de Hofstad
al vele eeuwen Lageweg genoemd en maakt daarvan in feite deel uit. De Lageweg
was tot in de zestiger jaren van de 20ste eeuw een zandweg tussen dit deel van
Wagenberg en Terheijden. De benaming Hofstad verwijst naar de oudste gegevens
over het dorp. In de 14e eeuw stond ergens op Wagenberg, waar is niet bekend,
een grote boerderij ofwel een hofstede. Die hofstede droeg de naam “Waghenbergh” en was eigendom van hertog Jan van Brabant.
Deze Heer mocht zelf rechtspreken over zijn onderhorigen. In het jaar 1349
droeg de hertog het vruchtgebruik ervan over aan Willem van Duvenvoorde,
de Heer van Oosterhout. In de daarvoor opgemaakte oorkonde is sprake van
“een bergh ende hofstede.” Het was dus
een boerderij op een verhoging gebouwd. Op het tegenwoordige adres Hofstad 1
heeft tot 1963 een eeuwenoude boerderij gestaan. Van deze boerderij werd
verteld dat het ‘t oudste en ook eerste huis van Wagenberg was. Vandaar
dat het Wagenbergse stukje van de Lageweg en de
aftakking naar de Withuisstraat, bij de invoering van de officiële
straatnamen, de naam “Hofstad” heeft gekregen als herinnering aan
de oorsprong van het dorp.
Van
Den Elsenplein
(Foto:
31 oktober 2012)
Onderdijk en Parallelweg:
Langs de oude Wagenbergsedijk ligt de Onderdijk. Hiervoor is de Wagenbergsedijk al besproken. Ook evenwijdig aan die dijk ligt
de Parallelweg, die vroeger in de volksmond eveneens Onderdijk werd genoemd.
Het deel van de Dorpsstraat tussen de Onderdijk en Parallelweg vormde in
vroegere tijden daarmee één geheel. Die lange
‘onderdijkweg’ is zeer waarschijnlijk één van de
oudste wegen van Wagenberg. Daarlangs hebben dan ook vele boerderijen gestaan.
Dat hele oude Wagenberg was mogelijk te vergelijken met de hedendaagse situatie
aan de Helkantsedijk en de huidige bebouwing
daarlangs van boerderijen in de laag gelegen Binnenpolder. In het Wagenberg van
de 17e eeuw stond ook een hele rij boerderijen achter de dijk. Vast tegen de
voet van de dijk waren kleine huisjes gebouwd met de voorkant naar de Onderdijk
gericht. Daarin woonden de arbeiders. Daar waren ook de werkplaatsen van de ambachtslieden
en er stond een cafeetje en mogelijk een winkeltje. Tegen die Wagenbergsedijk stonden in 1665 in totaal 21 van dergelijke
huisjes (en één met de vermelding “opten
dyck”). De mensen die hier toen woonden kregen
als bijnaam “onderdijk,” “overdijk”
of “aendendijk.” Enkele van die huisjes
hebben zo tot in deze eeuw gestaan. De laatste stond tot in de zestiger jaren
ter plaatse van Dorpstraat 4a.
Thomashuis
- Kerkstraat 24
https://www.thomashuis.nl/wagenberg
(Foto:
31 oktober 2012)
Brouwerijstraat:
Deze straatnaam is in 1953
wel zeer goed gekozen. Vóór die tijd was hier sprake van
Dorpsstraat, zoals toen de gehele lengte van Wagenberg werd genoemd. Het
laatste gedeelte van die lange Dorpsstraat vanaf de plek waar nu de Rabobank
staat, is bij de invoering van de officiële straatnamen Brouwerijstraat
gedoopt. Dit betekent: “straat naar de brouwerij.” Tegenwoordig is
aan het einde ervan geen brouwerij meer te zien, maar dat is vroeger anders
geweest. Daar, op het oude vervallen smalle kruispunt, is echt Wagenbergs bier
gebrouwen en ook jenever gestookt. De laatste brouwer in de als “De
Zon” bekend staande bierbrouwerij en café was Andries van de Reyt. Hij heeft gebrouwen tot 1928. Het café is
gebleven en die plek heeft nog lang bekend gestaan als “bij d’n brouwer.”
Brakkensoos
– Peuterspeelzaal – Kerkstraat 22
(Foto:
31 oktober 2012)
Thijssenweg:
De letterlijke betekenis
is: “weg van Thijs” of “weg bij Thijs.” In het begin
van de 17e eeuw woonde op Wagenberg inderdaad de familie Thijssen. In 1622 was
dat een zekere Tijs Tijssen en daarna Tijs Tijssen de jonge. Deze laatste
woonde in de Wagenstraat en had daar een herberg. In die tijd bezat Cornelis
Tijssen land in de Zuidveren. Wellicht dat het weggetje naast zijn akker in de
volksmond naar hem of zijn familie is genoemd. Oorspronkelijk liep de
Thijssenweg door tot aan de Hoevenseweg. Vanaf 1953
heet het bestrate deel Vogelstraat.
Nieuwbouwcomplex
Kerkstraat / Brouwerijstraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Brandestraat:
Ook de Brandestraat
behoorde begin 17e eeuw al tot het stratenpatroon. Deze straat lag aanvankelijk
in het verlengde van de Thijssenweg en maakte deel uit van een nagenoeg
lijnrecht traject van zandwegen vanaf Zevenbergen over Made naar
Geertruidenberg. Omstreeks 1855 is bijna die gehele route met klinkers
bestraat. De Thijssenweg werd daarin niet opgenomen, maar gekozen werd voor de
doorgaande weg over Wagenberg. Vanwege de loop langs of door het gebied de
Brandt, omtrent de Wildestraat, is de Brandestraat aan zijn naam gekomen.
Brouwerijstraat
3
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Kerkstraat:
Vlakbij de hoek van deze
straat staat weliswaar de parochiekerk, maar heeft zijn naam daaraan niet te danken.
De eerste kerk is gebouwd in 1796, terwijl deze straatnaam toen al zo’n
twee eeuwen bekend was. Een mogelijke verklaring is te vinden in het feit dat
deze straat zeer waarschijnlijk de oudste verbindingsweg is met Terheijden,
Vanaf de hoogte van Wagenberg liep men dan door dit straatje en vervolgens over
het voetpad van de Vaartkantsevliet, de zogenaamde
“hooge vaertcant.”
Aangezien men in de late Middeleeuwen hoofdzakelijk voor kerkbezoek het dorp
verliet, kan dat de reden van deze naamgeving zijn geweest. Een andere
mogelijkheid is dat eind 16e eeuw gedurende een korte tijd aldaar een
schuurkerk is geweest. Zekerheid hierover is (nog) nergens gevonden. In de
Kerkstraat wordt al ruim twee eeuwen onderwijs gegeven. Dat begon in 1790, toen
is op de hoek Kerkstraat-Parallelweg een schooltje gebouwd. Daarna volgden een
kleuterschool en in 1861 een lagere school. De eerste verharing
is op verzoek van de zusters eind 1911 gelegd. Er is toen een paadje bestraat
tot aan het toenmalige klooster, dat stond tegen de ingangen van “Plexat” en “Onder de Toren.”
Idem
(Foto:
31 oktober 2012)
Bovenop de kruin van de
oude Wagenbergschedijk ligt dit straatje. Het had tot
in het begin van deze eeuw nog een verbinding met de Vogelstraat, een stukje
daarvan bestaat nog bij huisnummer 13. Aan het begin van de Postweg heeft,
naast het eerste huis (nr. 1), van 1927 tot 1958 het Post- en telegraafkantoor
gestaan. Wout van Gils en zijn vrouw Sjo, later
bijgestaan door zoon Bart, hebben het postkantoor in die jaren gerund.
Brouwerijstraat
10
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Gomarusstraat:
Eind vijftiger jaren is
vanuit de Kerkstraat deze straat aangelegd. Hij is genoemd naar de patroon van
kerk en dorp: de Heilige Gummarus.
Het
Schoolhuis Anno 1884 – Brouwerijstraat 27
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Brouwerijstraat
23
Gemeentelijk monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Vlasselt:
Dit was in de Middeleeuwen
de benaming voor de Zegge of Binnenpolder, alsmede voor een gedeelte van de
Schuivenoord.
Vanwege het feit dat met
deze zeer oude naam een groot deel van de gemeente Terheijden werd aangeduid,
draagt ook de Heemkundekring deze naam.
Aannemersbedrijf
A. Post – Brouwerijstraat 31
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Vogelstraat:
Deze weg loopt naar en
langs een gebied dat “den Vogel” heet en in de volksmond “het
Veugeltje” werd genoemd. Een oude benaming is
Vogelweg.
Brouwerijstraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Zuidveren:
Liefst twee straten zijn er
met deze naam. Eigenlijk zijn het beide polderweggetjes en te vergelijken met
de Nieuwstraat. Al deze straatjes liggen in het gelijknamige gebied de
Zuidveren, dat wordt begrensd door de Vogelstraat en de Hoevenseweg.
“Zuidveren” is eigenlijk een vreemd klinkende naam, waarvoor niet
eenvoudig een verklaring is te geven. In 15e eeuwse
geschriften werd “zytweere” geschreven.
Een “weer” is een stuk land tussen sloten. In een oud veengebied
onder Etten kwam de benaming “Zuidveere”
ook voor, met daarbij tevens “Noordveere.”
Ook hier op Wagenberg was lang geleden sprake van een veengebied. Meer houvast
geeft misschien één van de oude schrijfvormen “Soutveeren” en het vroeger in de volksmond gebruikte
“Zoutveren.” Een beetje noordelijker is namelijk de Zoutendijk
bekend. Zouden daar misschien de noordelijke “veren” hebben
gelegen? Dat brengt ons weer terug bij het middeleeuwse turfsteken, voor onder
meer het winnen van zout. Al met al blijft de betekenis onduidelijk. Ongeveer
twee eeuwen geleden stond er nog maar één huis in de Zuidveren.
Dat was ter plaatse van het tegenwoordige nummer 11. In de loop van de 19e eeuw
zijn de boerderijen gebouwd.
Brouwerijstraat
36
(Foto:
31 oktober 2012)
Nieuwstraat:
Deze straat was
oorspronkelijk een voetpad van slechts één meter breed. Het pad
eindigde in de Vogelstraat. Met een lengte van 743 meter was het pad een
schakel in de verbinding van Terheijden via de Lageweg naar Zwaluwe. In de
zestiger jaren van de 19e eeuw zijn hier huizen gebouwd. De benaming voor deze
straat werd al gebruikt in 1870 en is te verklaren als toen ‘een nieuw
straatje,’ ofwel de allereerste uitbreiding van Wagenberg. Het laatste
stuk van de Nieuwstraat is nog steeds een zandweg.
Brouwerijstraat
55A
(Foto:
31 oktober 2012)
Hoevenseweg:
Deze weg is als dijk aangelegd
omstreeks 1350, de tijd waarin sprake was van de hofstede Waghenberghe.
De hofstede was toen in het bezit gekomen van Willem van Duvenvoorde
en werd daarom ook wel Heer Willemsdyck genoemd. Aan
deze weg staan nog vele boerenhoeven, maar of die iets met de naamgeving te
maken hebben valt te betwijfelen. De naam kan zijn afgeleid van de oude
oppervlaktemaat “hoeve.” Een hoeve was 12 bunder ofwel 15,6
hectare. Deze oppervlakte komt precies overeen met het totaal van de landerijen
en boerderijen die liggen en staan tussen de Hoevenseweg
en de Zandkuil. Voor 1600 was die grond een geheel en nog steeds staat dit
terrein bekend onder de naam ‘t Duifhuis. Een mogelijke verklaring van de
straatnaam kan dus zijn: “weg naar de hoeve” of “de weg langs
de hoeve.”
Brouwerijstraat
55
(Foto:
31 oktober 2012)
Withuisstraat:
Komend vanuit Terheijden
of Langeweg over de Moerdijkseweg komt men op
Wagenberg via de Withuisstraat. De straat begint op de driesprong, die bekend
heeft gestaan als bij ‘t Wit Huis. De beide vorige panden op de adressen Moerdijkseweg 8 en 10, allebei ook nog café, hebben
die naam gedragen. Als herinnering daaraan hebben het laatste stuk van de
Zeedijk en het begin van de Wagenbergsedijk in 1953
deze naam gekregen.
Café-Restaurant-Zalencomplex
De Ruif – Brouwerijstraat 57
http://www.deruifwagenberg.nl/
(Foto:
31 oktober 2012)
Zandkuil:
Deze weg was van oorspong een dijkweg, die met de aansluitende
hoge akkers van het Duifhuis is afgegraven. Voordat in 1820-1821 de Moerdijkseweg werd bestraat als onderdeel van de eerste
rijksweg van Breda naar Moerdijk, vormde de tegenwoordige Zandkuil het begin
van de weg naar Zevenbergen. Die weg heette de Tweede Noordsche
Weg of ook wel Tweede Zonzeelsche Weg. Bij de aanleg
van genoemde rijksweg is vanaf de driesprong bij restaurant
“Buitenlust” een nieuw stukje weg aangelegd. Daardoor bleven de
eerste enkele honderden meters van die Tweede Noordsche
Weg zoals het was: een zandweg. De naam Zandkuil is later ontstaan. Vele boeren
hebben gedurende de vorige eeuw en het begin van deze eeuw hun hoge akkers
afgegraven of ‘uitgeleegd.’ Het witte
zand in de ondergrond werd voor vele doeleinden gebruikt, onder andere voor het
strooien in motieven op plavuizen vloeren. Aangezien het hier een veldnaam is
geworden en later een straatnaam, moet het wel een erg opvallende
‘zandkuil’ zijn geweest.
Idem
(Foto:
31 oktober 2012)
Wagenstraat:
Deze straat kan tot de
oudste van Wagenberg worden gerekend. Hij verbond de hoogte van het dorp met Stuivezand. Het is een lange straat en daarom is er veel
over te vertellen. De oude Wagenbergsestraat, die in
1953 is herdoopt tot Wagenstraat, heeft zelfs meerdere namen gelijk gehad. Tot
ver in de vorige eeuw werd het gedeelte van af het begin bij de Parallelweg tot
aan de Vaartkantsevliet: Wagenbergschestraat
genoemd en het volgende deel Klippelenboschstraat.
Deze verwijzing naar ‘t Bosch is al lang in de vergetelheid geraakt. Maar
het achterste en bochtige stuk van de Wagenstraat heet in de volksmond nog
altijd Rooie Weel. In de 19e eeuw eindigde de Wagenstraat bij een veenput met
die naam. Op het daar vlakbij gebouwde viaduct over de Maasroute A59 wordt die
oude naam (op verzoek van de heemkundekring “De Vlasselt”)
in ere gehouden. De Wagenstraat loopt in oostelijke richting tot aan de
voormalige noord-zuidverbinding in de Binnenpolder: de Scheerbiesstraat - Ruitersvaartseweg. Daar voeren in de Middeleeuwen de
turfschuiten. De oude benaming Klippelenboschstraat
wees erop dat deze straat naar dat Klippenbosch liep.
We kennen daar nog altijd het buurtschapje ‘t Bosch. Daar kwamen eertijds
wegen samen uit Zwaluwe, Made en Den Hout. Het deel dat vroeger Wagenbergschestraat werd genoemd loopt langs de voormalige
hogere gronden van Voshil en ‘t Nooitgedacht.
Voorbij de Vaartkantsevliet, ook een oude turfvaart,
ligt aan de noordzijde het gebied de Wildert en aan de
zuidkant de Zegge. De vele flauwe bochten wijzen er mijns inziens op dat de
straat niet is aangelegd, maar geleidelijk is ontstaan. Die bochten kunnen een
gevolg zijn van natuurlijke obstakels, zoals grote bomen en waterpartijen, waar
men vroeger gewoon langs liep. Vergelijken we dan de gehele Wagenstraat met de
van oorsprong lijnrechte Brandestraat, dan ligt het
voor de hand te mogen stellen dat de Brandestraat
jonger is. Dit betekent dat de Wagenstraat de oudste verbinding is tussen
Wagenberg en Made. Het is alleen jammer dat deze straat wordt doorsneden door
de Omleidingsweg of Nieuwe Bredase Baan.
Idem
(Foto:
31 oktober 2012)
Van Schendelstraat:
Tot de jongere straten
behoort deze zijstraat van de Wagenstraat, die uitkomt op het Van den
Elsenplein. De eerste huizen zijn in de naoorlogse jaren gebouwd. De naam
verwijst naar de 19e eeuwse kunstschilder Petrus van
Schendel (1806-1870), die in Terheijden geboren was. In de St. Antonius
Abt-kerk hangt een groot schilderij, dat hijzelf aan de kerk van zijn
geboortedorp heeft geschonken. Ook het Bredaas Museum heeft werken van hem.
Historisch
pand Thijssenweg / Wagenbergsestraat
Gebouwd
in de 17e eeuw
(Foto:
31 oktober 2012)
Akkerstraat:
De volgende zijstraat van
de Wagenstraat is eigenlijk nog steeds een pad dat van oorsprong de hoge akkers
in liep. In de loop van de 19e eeuw zijn daarop enkele woningen en een
boerderij gebouwd. Dit buurtschapje kreeg in de volksmond de naam ‘t
Nooitgedacht. Jammer dat in 1953 geheel onnodig een volstrekt nieuwe naam voor
dit zandstraatje is bedacht.
Thijssenweg
(Foto:
31 oktober 2012)
Een andere zijweg van de
Wagenstraat is het Flippenpad. De toevoeging
‘-pad’ wijst op de oude functie ervan, zoals hiervoor is
beschreven. Dit pad was oorspronkelijk één meter breed en liep
langs en over de akkers. Het was een 610 meter lange verbinding tussen de
Wagenstraat en de Brandestraat. Vooral door landarbeiders,
de boerenknechten, werd het voetpad gebruikt. Het pad lag in een traject van
meerdere voetpaden door de Zegge of Binnenpolder tussen Terheijden en Zwaluwe.
Ruim honderd jaar geleden is langs dit zandpad een rijtje huizen gebouwd. Het
eerste huis werd omstreeks 1877 gebouwd door Flip van der Made. Sindsdien is
het voetpad aangeduid met Flippenpad. De letterlijke
betekenis is: “pad bij Flippe.”
(Wikipedia).
Brandestraat (N 285)
(Foto:
31 oktober 2012)
Rotonde
Brandestraat / Wagenbergsestraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Brandestraat 1
(Foto:
31 oktober 2012)
Busstation
Brandestraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
36
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
24
Gemeentelijk
monument uit 1900
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
24
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
22
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Parallelweg
(Foto:
31 oktober 2012)
Troefmarkt
– Wagenstraat 1
(Foto:
31 oktober 2012)
Wagenstraat
3
(Foto:
31 oktober 2012)
Wagenstraat
(1)
(Foto:
31 oktober 2012)
Van
Schendelstraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Pools
bevrijdingsmonument – Wagenstraat / Van Schendelstraat
https://www.tracesofwar.nl/sights/11666/Bevrijdingsmonument-Wagenberg.htm
(Foto:
31 oktober 2012)
Wagenstraat
(2)
(Foto:
31 oktober 2012)
Drogisterij
De Waag (en stomerijservice) – Parallelweg 2
(Foto:
31 oktober 2012)
Thebe
Wagenberg – Thuiszorg – Dorpsstraat 58A
(Foto:
31 oktober 2012)
Pastorie
- Dorpsstraat 58
Rijksmonument
uit 1856
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/521491
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
52
(Foto:
31 oktober 2012)
’t
Grutterke Levensmiddelen – Dorpsstraat 55
https://t-grutterke.business.site/
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
57
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
50
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
44 en 46
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Postweg
(Foto:
31 oktober 2012)
Voorheen:
Installatiebedrijf van Alphen & Roest – Dorpsstraat 45
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
43
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Bed
& Breakfast d’Ouwe
Grutter – Dorpsstraat 41
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Janssens
Tweewielers – Vogelstraat 1
(Foto:
31 oktober 2012)
Jan
van Erp – Tegels & Sanitair – Dorpsstraat 28
https://www.uw-badkamer.nl/dealer-jan-van-erp-tegels-sanitair-wagenberg/
(Foto:
31 oktober 2012)
Kwaliteitsslagerij
Hermans – Dorpsstraat 39
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
35
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Café-Zaal
Nicortiny – Dorpsstraat 26
(Foto:
31 oktober 2012)
Kapsalon
Oonix – Dorpsstraat 37
(Foto:
31 oktober 2012)
Onderdijk
(Foto:
31 oktober 2012)
Villa
Hofstad – Onderdijk 2
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
13
(Foto:
31 oktober 2012)
Oude
hoeve aan Hofstad
(Foto:
31 oktober 2012)
Voormalig
Modelspoorspeciaalzaak De Spoorbrug – Dorpsstraat 2
(Foto:
31 oktober 2012)
Idem
(Foto:
31 oktober 2012)
Hoevenseweg
(Foto:
31 oktober 2012)
Autobedrijf
Sprangers – Withuisstraat 12
https://www.autobedrijfsprangers.nl/
(Foto:
31 oktober 2012)
Withuisstraat
10
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Withuisstraat
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
21
Gemeentelijk
monument
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
16
(Foto:
31 oktober 2012)
Pand
in Zuidveren
(Streetview
heeft deze straat overgeslagen)
(Foto:
31 oktober 2012)
Dorpsstraat
22
(Foto:
31 oktober 2012)
Oudere foto’s:
Januari 2007
Hoevenseweg 16
Hoevenseweg 10
(Foto:
januari 2007)
Hoevenseweg 7
Gemeentelijk
monument
(Foto:
januari 2007)
Hoevenseweg 8
Gemeentelijk
monument
(Foto:
januari 2007)
Voorheen:
Restaurant Buitenlust – Moerdijkseweg 10
– Terheijden
Nu:
Restaurant Ripasso https://www.restaurantripasso.nl/
(Foto:
januari 2007)
Koeltechniek
Vakma B.V. – Dorpsstraat 32
(Foto:
januari 2007)
Thijssenweg
21
Gebouwd
in 1900
(Foto:
januari 2007)
Zicht
op de Gummaruskerk
(Foto:
januari 2007)
Het
Schoolhuis – Brouwerijstraat 27 – Wagenberg
Gemeentelijk
monument - Gebouwd in 1884
https://www.regionaalarchieftilburg.nl/zoek-een-foto/detail/2d167547-c058-bcc7-8849-88260e5642c0
(Foto:
januari 2007)
Huizenrij
bij de rotonde
(Foto:
januari 2007)
Vogelstraat
23
Gemeentelijk
monument
(Foto:
januari 2007)
Withuisstraat
10
Gemeentelijk
monument
(Foto:
januari 2007)
Aanvullende foto’s:
21 september 2015
Brandestraat 12
Brandestraat 8
(Foto:
21 september 2015)
Brandestraat
(Foto:
21 september 2015)
Zonnebloemen
aan de Brandestraat - Wagenberg
https://nl.wikipedia.org/wiki/Zonnebloem
(Foto:
21 september 2015)
Bedrijf
(1) aan de Brandestraat
(Foto:
21 september 2015)
Bedrijf
(2) aan de Brandestraat
(Foto:
21 september 2015)
Kruispunt:
Brandestraat / Eerste Weg / Pootweg
/ Hoevenseweg
(Foto:
21 september 2015)
Mijn indruk van Wagenberg:
Wagenberg is toch wel een bijzonder plaatsje. In feite is het een lange straat,
die begint vanaf de Moerdijkseweg tot aan de
Thijssenweg toe. Zowel links al rechts staan er voornamelijk oude huizen.
Veelal de typische begin 1900 huizen, met daar tussenin ook nog wel oudere
panden, waarvan sommige vroeger boerderijen waren. Deze lange straat, in
volgorde: Withuisstraat, Dorpsstraat en Brouwerijstraat, zeker wel zo’n 2
kilometer lang, ligt min of meer op een dijk. Doch vanaf de Lageweg heb je wat
dieperliggende straatjes. Deze liggen parallel aan voornoemde straten en heten
onder andere: Hofstad, Onderdijk en net voorbij de kerk weer de Parallelweg.
Ondanks Wagenberg niet groot te noemen is, is het wel heel boeiend om door deze
onderliggende straatje heen te lopen. Sinds er tegenwoordig verkeersomleidingen
zijn, is het verkeer vrij rustig te noemen. In de jaren vijftig en zestig kon
het best wel druk zijn. Ook opvallend aan Wagenberg zijn de vele historische
boerderijen, die vooral rond het dorp staan. In de Hoevestraat staan er enkelen
die ‘om in te lijsten zijn.’ Het toeval wil, dat ik gemiddeld twee
maal per week door Wagenberg heen rijd en meestal via de Hoevenseweg
mijn vervolg vind. Steeds valt mijn oog op die zeer monumentale boerderijen,
waarvan de tuinen hieromheen ‘pico bello’ worden verzorgd.
Wagenberg kent slechts ‘wat’ nieuwbouw ten zuid-oosten
vanaf de dorpskern. Hoewel er mijns inziens zeker nog wel genoeg ruimte rondom
het dorp aanwezig is voor uitbreiding, heb ik toch geen activiteiten hieromtrent
kunnen ontdekken. Misschien maar beter ook. Zoals het er nu uitziet, moet het
maar blijven. Een zeer opvallende verandering die in de afgelopen jaren heeft
plaatsgevonden, is het verkeersknooppunt aan het eind van de Brouwerijstraat,
alwaar de halte van de buitendienst van de BBA is. De stoplichten die daar
stonden waren voor veel mensen een ‘doorn in het oog,’ want je
moest er veel te lang voor wachten, alvorens je je weg kon vervolgen. Met het
komen van de rotonde (zonder stoplichten) gaat tegenwoordig alles veel soepeler
en vooral veiliger. Wagenberg straalt mijns inziens toch wel iets goeds uit.
Mede door de oude bebouwing en zeker omdat er zoveel herkenbaars is omschreven
in bovenstaande teksten, betreffende de daar aanwezige straten. Een wandeling door
Wagenberg kan ik een ieder aanraden. Hij duurt niet erg lang, maar is wel de
moeite waard.
Voor deel 1: klik hierop
Voor deel 2: klik hierop
Foto’s:
Kees Wittenbols ©
31
oktober 2012
Ga naar foto’s van dorpen rond
Breda